شنواییسنجی نوزادان شامل آزمون‌های فیزیولوژیک OAE (بررسی سلول‌های حلزون)، ABR/AABR (پاسخ ساقه مغز) و تمپانومتری ۱۰۰۰ هرتز است که در خواب طبیعی و بدون هیچگونه درد انجام می‌شود. «زمان طلایی» مداخله و تجویز سمعک برای نوزادان کم‌شنوا، پیش از ۶ ماهگی است تا از تاخیر گفتاری و تکلمی کودک پیشگیری قطعی به عمل آید.
سیستم شنوایی جنین از هفته بیست و هفتم بارداری در رحم مادر شکل می‌گیرد و تکامل می‌یابد. نوزاد پس از تولد باید توانایی شنیدن اصوات زلال محیط پیرامون را داشته باشد؛ زیرا یادگیری تکلم و زبان‌آموزی مستقیماً وابسته به ورودی‌های شنیداری مغز است. در گذشته به دلیل نبود سیستم‌های غربالگری، کم‌شنوایی نوزادان تا ۲ یا ۳ سالگی (زمان تاخیر در صحبت کردن) ناشناخته باقی می‌ماند و این تاخیر، آسیب‌های جبران‌ناپذیری به تکامل ذهنی و ارتباطی کودک وارد می‌کرد.
امروزه با اجرای پروتکل بین‌المللی قانون ۱-۳-۶ (غربالگری در ۱ ماهگی، تشخیص قطعی در ۳ ماهگی و آغاز توانبخشی در ۶ ماهگی) در مرکز شنوایی سنجی نوزاد در تهران، هرگونه نقص شنوایی در بدو تولد قابل شناسایی و درمان است.
چرا تست شنوایی غربالگری بیمارستانی کافی نیست؟
آزمایش شنوایی اولیه که در ساعات نخست تولد در زایشگاه انجام می‌شود، صرفاً یک تست غربالگری سریع (AABR یا TEOAE) است. حتی در صورت دریافت نتیجه Pass (قبول)، این ارزیابی نباید پایان ماجرا تلقی شود؛ زیرا:
- وجود مایع آمنیوتیک در مجرای گوش: در روزهای اول پس از تولد، بقایای مایع جنینی و ترشحات زایمان در مجرا ممکن است به اشتباه نتیجه Refer (عدم قبولی) ایجاد کند.
- نویز محیطی بخش نوزادان: سروصدای اتاق زایمان و گریه سایر نوزادان دقت میکروفون‌های فوق‌حساس OAE را کاهش می‌دهد.
- کم‌شنوایی‌های پیشرونده یا تاخیری: برخی عفونت‌های مادرزادی نظیر سایتومگالوویروس (CMV) یا زردی بالا (هایپربیلی‌روبینمی) ممکن است کم‌شنوایی را در ماه‌های بعد بروز دهند.
بنابراین، انجام ارزیابی تکمیلی شنوایی از روز دهم تا سی‌ام تولد (پس از چند نوبت استحمام و تخلیه مجرا) در یک کلینیک مجهز ادیولوژی الزامی است.
تستهای تخصصی شنواییسنجی نوزادان شامل چه مواردی است؟
در کلینیک تخصصی شنوایی و سمعک آلفا، ارزیابی بدون نیاز به داروی بیهوشی و در شرایط خواب طبیعی نوزاد با دستگاه‌های پیشرفته انجام می‌گیرد:
۱. تست گسیل‌های صوتی گوش (OAE - TEOAE & DPOAE)
این آزمایش سلامت سلول‌های مویی خارجی در حلزون شنوایی را بررسی می‌کند. پروب بسیار نرمی در دهانه گوش نوزاد قرار داده شده و امواج صوتی ملایم ارسال می‌گردد. در صورت سلامت حلزون، اکوی صوتی بسیار ضعیفی ثبت می‌شود. مدت زمان این آزمون تنها ۲ الی ۵ دقیقه است.
۲. تست پاسخ شنوایی ساقه مغز (ABR و Diagnostic ABR)
جامع‌ترین آزمون الکتروفیزیولوژیک جهت بررسی سلامت عصب شنوایی و ساقه مغز نوزاد است. الکترودهای سطحی روی پیشانی و پشت گوش نوزاد چسبانده میشوند و امواج مغزی ناشی از تحریکات صوتی ثبت می‌گردد. این آزمون درصد دقیق باقی‌مانده شنوایی و آستانه حساسیت گوش را معین می‌سازد.
۳. تست پاسخ پایدار شنوایی (ASSR)
در مواردی که تست ABR مشکوک باشد یا نیاز به تفکیک آستانه شنوایی در فرکانس‌های مختلف (۵۰۰ تا ۴۰۰۰ هرتز) جهت تجویز سمعک وجود داشته باشد، آزمون خودکار ASSR نوار گوش فرکانسی دقیقی از نوزاد به دست می‌دهد.
۴. تمپانومتری فرکانس بالا (1000 Hz Tympanometry)
بررسی سلامت پرده گوش و گوش میانی در نوزادان زیر ۶ ماه به دلیل انعطاف‌پذیری بالای غضروف مجرا، تنها با پروب فرکانس بالای ۱۰۰۰ هرتز قابل اعتماد است تا وجود مایع پشت پرده (اوتیت سروز) به دقت تشخیص داده شود.
جدول مقایسه تستهای تشخیصی شنوایی نوزادان و کودکان
| نام آزمون | هدف و بخش مورد ارزیابی | شرایط انجام آزمون | مدت زمان تقریبی | دقت تشخیصی |
|---|---|---|---|---|
| تست OAE | سلامت سلول‌های مویی حلزون گوش | آرامش نسبی یا خواب نوزاد | ۲ الی ۵ دقیقه | غربالگری اولیه عالی |
| تست ABR تشخیصی | بررسی عصب شنوایی، ساقه مغز و تخمین آستانه | خواب طبیعی و عمیق نوزاد | ۳۰ الی ۴۵ دقیقه | استاندارد طلایی تشخیص |
| تست ASSR | تعیین آستانه فرکانس به فرکانس شنوایی | خواب کامل و ثبت الکترودها | ۳۰ الی ۴۰ دقیقه | عالی جهت تنظیم سمعک |
| تمپانومتری ۱۰۰۰Hz | بررسی مایع گوش میانی و سلامت پرده صماخ | بدون نیاز به خواب نوزاد | ۱ الی ۲ دقیقه | تفکیک عفونت از کم‌شنوایی حسی |
اگر نتیجه تست شنوایی نوزاد Refer (رد) شد، چه باید کرد؟
دریافت پاسخ Refer هرگز به معنای ناشنوایی قطعی نوزاد نیست. در بیش از ۷۰٪ موارد، انسداد مجرا با ورنیکس و مایع جنینی علت رد شدن تست است. پروتکل گام‌به‌گام به شرح زیر است:
- آرامش والدین: گریه و استرس بر روند خواب نوزاد اثر منفی می‌گذارد.
- معاینه اتوسکوپی مجرا: بررسی عدم وجود جرم یا ترشحات مسدودکننده توسط ادیولوژیست.
- تکرار تست پس از ۱۰ الی ۱۵ روز: در نوبت دوم معمولاً با خشک شدن مجرا، تست Pass خواهد شد.
- انجام Diagnostic ABR در ۳ ماهگی: چنانچه تست مجدداً Refer شد، ارزیابی تخصصی ABR و ASSR قطعی‌ترین آمار سلامت مسیر شنوایی را مشخص می‌کند.
سمعک مناسب برای نوزادان و کودکان کم‌شنوا
چنانچه کم‌شنوایی نوزاد توسط آزمون‌های الکتروفیزیولوژیک تایید شود، طبق استانداردهای بین‌المللی باید قبل از سن ۶ ماهگی فرآیند تجویز سمعک آغاز گردد.
ویژگی‌های سمعک اطفال:
- فرم پشت‌گوشی (BTE): تنها فرم مجاز سمعک برای کودکان زیر ۱۰ سال مدل‌های پشت‌گوشی است. مجرای گوش کودک به سرعت در حال رشد است و مدل‌های داخل‌گوشی یا نامرئی خطرات گیر کردن در کانال و سوت کشیدن مداوم دارند.
- قالب‌گیری نرم سیلیکونی (Soft Mold): قالب گوش باید از مواد سیلیکونی بیوسازگار و بسیار نرم ساخته شود تا حین بازی یا غلتیدن به گوش نوزاد صدمه نزند. این قالب‌ها به دلیل رشد کانال، هر ۲ الی ۴ ماه یک‌بار باید تعویض شوند.
- محافظت باتری و کلیدها (Tamper-proof): محفظه باتری باید دارای قفل ایمنی باشد تا کودک نتواند باتری را خارج کرده یا ببلعد.
- تل و هدبند نگه‌دارنده: استفاده از تل‌های کشی ضدحساسیت به قرارگیری محکم سمعک پشت گوش نوزاد کمک شایانی می‌کند.
برای اطلاعات تکمیلی پیرامون مدل‌ها و قیمت‌ها می‌توانید به صفحه قیمت سمعک و سمعک نامرئی برای کودکان مراجعه فرمایید.
پیشگیری از عفونت گوش میانی (اوتیت) در شیرخواران
یکی از شایع‌ترین علل کم‌شنوایی‌های موقت انتقالی در نوزادان، ورود شیر به شیپور استاش هنگام تغذیه در حالت خوابیده است. تا پایان ۶ ماهگی هنگام شیر دادن، زاویه سر نوزاد باید حداقل ۳۰ تا ۴۵ درجه بالاتر از بدن قرار گیرد تا از تجمع ترشحات و عفونت‌های گوش میانی جلوگیری شود. چکاپ‌های ادواری تمپانومتری هر ۳ ماه یک‌بار تضمین‌کننده سلامت گوش میانی کودک است.